حقوق متقابل زن و مرد در زندگی مشترک

 

 

 

 

 

 

 

 

فرهنگی اجتماعی خانواده به نقل از قدس انلاین: در اسلام برای نهاد خانواده قوانین محکم و متقن ایجاد شده است تا ضمن حفظ کیان خانواده جامعه را از بسیاری مشکلات نجات دهد .

یکی از مهمترین حقوق، حسن معاشرت زن و شوهر است. پیامبر اعظم در این زمینه فرموده اند: «کامل ترین شما از حیث اخلاق، خوش اخلاق ترین آنهاست و شایسته ترین شما آنهایی هستند که با زنان خوش رفتارترند.»
و یا در حدیث دیگری  آمده است: جهاز زن خوب شوهرداری کردن است. (وسایل الشیعه، ج14: ص163)
پیامبر در جایی دیگر با تفکیک حقوق زنان و مردان می فرمایند: «حق شوهر بر زن آن است که خواستۀ او را برآورده کند و بدون اجازۀ او چیزی به کسی ندهد، بهترین لباس ها را بپوشد، بهترین عطرها را بکار ببرد و خود را همیشه در اختیار او قرار دهد.»
از سوی دیگر قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران نیز که مبتنی بر قوانین اسلامی است در ماده 1103  زوجین را به حسن معاشرت تشویق می کند؛ برخی از حقوقدانان بر این باورند که منظور مادۀ 1103 از حسن معاشرت زوجین با یکدیگر در مورد عرف و عادت زمان و مکان است، تا بدین وسیله محیط آرام خانوادگی به وجود آید و زن وشوهر با خوشرویی و محبت با یکدیگر زندگی کنند و بدون داد و فریاد و ناسزا و مجادله روزگار بگذرانند. (امامی، حقوق مدنی، ج4: ص430)
این امر مهم که می تواند شالوده خانواده را مستحکم سازد از دیدگاه نویسندگان و شخصیت های برجسته مغفول نمانده و بسیاری از نویسندگانی که در حوزه خانواده قلم زده اند بر اهیمت معاشرت نیکو بین زن و مرد تاکید داشته اند یکی از نوسندگان معاصر می نویسد : «حسن معاشرت مفهومی عام و فراگیر دارد که شامل تمام رفتار و سلوک زوجین نسبت به یکدیگر می شود. خوش رفتاری، رعایت نظافت، آراستگی ظاهری و اموری از این قبیل را فقها از مصادیق حسن معاشرت خصوصاً در زوجه می دانند؛ باید گفت که صداقت، وفاداری، اخلاص، درستکاری و امانت داری و پاکدامنی، ایجاد محیط آرام و جلب رضایت همسر از وظایف متقابل زوجین است و این امور را لازمۀ یک ازدواج موفق می دانند. روایتی که در زمینۀ صفات زنان و مردان شایسته در ازدواج آمده هم چنین روایاتی که حق زوجین را بر یکدیگر بیان می کند همه ناظر به حسن معاشرت و کسب رضایت دو جانبه به همسران است. (میرشمسی، حقوق و تکالیف زن در ازدواج: ص170)
تکالیف متفاوت زن و شوهر:
ریاست خانواده:
در روابط زوجین، مرد سرپرست خانواده است؛ خانواده یکی از مهمترین نهادها در جامعه است. دکتر حسین صفایی در کتاب خود در این باره می نویسد: «ریاست خانواده مقامی است که برای .صلاح و مصلحت خانواده به مرد محول گردیده و یک امتیاز حق فردی برای وی محسوب نمی شود، بیشتر یک وظیفه اجتماعی است که برای تأمین سعادت خانواده به او داده شده است و او نمی تواند از آن سوء استفاده کند و برخلاف مصلحت خانواده آن را به کار برد.» (حسین صفایی و اسدا...امامی، حقوق خانواده، ج: 1ص163)

دلایل شرعی که در ریاست مرد می توان در قرآن و سنت بررسی کرد، موارد زیر است:
درقرآن آمده است مردان از آن جهت که خدا بعضی را بر بعضی برتری داده است و از آن جهت که از مال خود نفقه میدهند، بر زنان تسلط دارند. (نسا: آیه 34)
برخی از کتب لغت واژۀ قوام را قیم یا قایم به امر و سرپرست معنا کرده اند. (علی اکبر قرنبتی، قاموس قرآن، ج6: ص511)
علامه طباطبایی در تفسیر گران سنگ خود نوشته اند:
قوام صیغه مبالغه در صفت قیم است و قیم نیز به کسی میگویند که عهده دار امور مهم شخص دیگر باشد. ایشان با استفاده از عموم و توسعه علت در آیه شریفه، دامنه قیمومت مرد بر زن را منحصر به زن و شوهر نمی دانند بلکه براین باورند دامنه آن همه زنان را در تمام جهاتی که زندگی آن دو را به هم پیونده داده در برمی گیرد. (المیزان فی تفسیر القرآن، ج4: ص507)
تأمین هزینه زندگی:
در اسلام تأمین هزینه ها به عهدۀ مرد است، تأمین هزینۀ فرزندان تا سن رشد به عهدۀ پدر و مادر است. نفقه به 2 معناست: اول، آنچه انفاق و بخشش می کنند. دوم، آنچه صرف هزینۀ عیال و اولاد میکنند: هزینۀ زندگی، زن و فرزندان و معاش. (فرهنگ فارسی معین ص1230)

امام باقر می فرمایند: «مردی که همسر دارد و بر وی لباس نپوشاند که او را حفظ کند و طعام و احتیاجات غذایی اش را تأمین نکند تا سلامت بماند، امام حق دارد که بین آن مرد و زن جدایی بیندازد.» (وسایل الشیعه، ج15: ص226)
شرایط وجوب نفقه:
فقها امامیه وجوب نفقه را در 2 صورت می دانند:

دائمی بودن نکاح: یعنی نکاح موقتی نباشد.
تمکین کامل زن: زن خواسته های زناشویی شوهر را اجابت کند.
موارد سقوط نفقه:
نشوز: نشوز در لغت به معنای ارتقاع، در اصطلاح فقها خروج از اطاعت است که از سوی هر یک از زوجین می تواند صورت گیرد. (شرائع الاسلام)
اسقاط حق: زن می تواند حق نفقه خود را اسقاط و شوهر را بری الذمه نماید. (ابو القاسم خوئی منها ج الصالحین ج2ص329)
تکلیف زن در برابر شوهر:
تمکین: دکتر کاتوزیان در مفهوم تمکین می نویسند: «مفهوم تمکین نیز مانند ریاست شوهر وابسته به عادت و رسوم اجتماعی و اخلاق عمومی است. تمکین عام یعنی قبول ریاست شوهر به خانواده و محترم شمردن اداره او در تربیت فرزندان و ادارۀ مالی و اخلاقی خانواده است. در تمکین عام معیار تمییز اموری که شوهر می-تواند از زن انتظار داشته باشد با عرف است.»

این تکلیف ضمانت اجرا ندارد و به حسن نیت و اخلاق همسران بستگی پیدا می کند، بدین ترتیب باید اعتراف کرد که چهره اخلاقی این تکلیف بیش از وصف حقوقی آن است. خودداری از تمکین نشانه سستی پیوند زناشویی وتزلزل واقعی این اتحاد است که هر گاه ادامه یابد، درمان مؤثری جز طلاق بر آن وجود ندارد. (ناصر کاتوزیان، حقوق مدنی ج1ص230)
سکونت مشترک:
مادۀ 1114 مقرر داشته است: «زن باید در منزلی که شوهر تعیین می کند سکنا کند، مگر اینکه اختیار تعیین منزل به زن داده شود.» البته می توان این حق را به زن داد و البته نباید این حق مورد استفاده قرار بگیرد.
ماده 1115 ق م چنین مقدر می دارد اگر بودن زن یا شوهر در یک منزل متضمن خوف و ضرر بدنی یا مالی یا شرافتی برای زن باشد، زن می تواند مسکن علی حده (تنها و جداگانه) اختیار کند و در صورت ثبوت ضرر مزبور محکمه حکم بازگشت به منزل شوهر نخواهد داد و مادام که زن در بازگشتن به منزل مزبور معذور است، نفقه به عهدۀ شوهر است.
شغل زنان:
مطابق مادۀ 1117 قانون مدنی مرد می تواند زن خود را از حرفه و صنعتی که با منافع و مصاع خانوادگی مغایر است، باز دارد البته این به آن شرط است که اشتغال زن در هنگام عقد ذکر نشده باشد، ولی اگر شروط ضمن عقد ذکر شده باشد، زوج نمی تواند او را از ادامه کار منع کند. (محقق داماد، حقوق خانواده: ص314)
و البته زن نیز چنین حقی دارد و قانون حمایت خانواده در این باره مقرر داشته است: «هر گاه شغل شوهر را منافی مصالح خانوادگی یا حیثیت خود بداند از دادگاه تقاضای منع او را بکند.»
و در ادامه می افزایند: «دادگاه در صورتی که اختلافی در امر معشیت خانوادگی ایجاد نشود، مرد را از اشتغال به شغل مزبور منع می کند، البته این توضیح نیز لازم است که منع شوهر از شغل در صورتی امکان دارد که اختلالی در زندگی انسان خانواده به وجود نیاورد و خانواده را دچار مشکل نسازد، چرا که معیشت خانواده بستگی به شغل مرد دارد.»
اینها مجموعه حقوق زن و مرد در برابر یکدیگر است تا جامعۀ اسلامی از نهاد مهم و بسیار ضروری خانواده برخوردار شود و خانواده ها براحتی از هم نپاشند و بنیان خانواده مستحکم بماند.

 

فرهنگی اجتماعی خانواده

/ 1 نظر / 248 بازدید
حیدری

معیشت صحیح است